Het is moeilijk om een krant open te slaan, naar een tv-programma te kijken of door een nieuwsfeed te scrollen zonder deze drie termen tegen te komen. Toch worden ze zo lukraak gebruikt dat de meeste mensen niet precies zouden kunnen aangeven wat het verschil is tussen een transvrouw en een dragqueen, of tussen een dragqueen en een crossdresser.
Dit is geen kritiek – de verwarring wordt al decennia lang in stand gehouden door mediakanalen die het onderwerp zelf niet echt begrepen. Het resultaat: identiteiten die worden uitgewist, ervaringen die worden ontkend en veel vermijdbare misverstanden. Deze gids zet alles duidelijk op een rijtje, zonder jargon of neerbuigendheid.
Hetzelfde uiterlijk, radicaal verschillende realiteiten
Wat de verwarring aanwakkert, is dat transpersonen, crossdressers en dragqueens op het eerste gezicht soms een vergelijkbaar uiterlijk hebben: kledingstijl, make-up en een onconventionele verhouding tot de gebruikelijke kenmerken van het mannelijke of vrouwelijke geslacht. Een haastige toeschouwer zou kunnen denken dat hij of zij naar hetzelfde kijkt.
Maar uiterlijk is slechts oppervlakkig. Wat eronder schuilgaat, is in elk geval fundamenteel verschillend. Een transpersoon drukt een identiteit uit. Een crossdresser verkent een vorm van expressie. Een dragqueen creëert een artistieke voorstelling. Dit zijn drie verschillende niveaus – identiteit, expressie en kunst – die elkaar niet noodzakelijkerwijs overlappen, ook al gebeurt dat soms wel.
Daarnaast speelt een complexe mediageschiedenis een rol. Decennialang werd het woord „travestiet“ zonder onderscheid gebruikt om naar alles te verwijzen: transvrouwen, dragqueens en mannen die zich in het weekend als vrouw kleden. Deze handige afkorting heeft een diepe stempel gedrukt op het dagelijks taalgebruik. En meer recentelijk heeft de wereldwijde populariteit van *RuPaul’s Drag Race* dragqueens in de mainstream gebracht, terwijl de grenzen van wat ze werkelijk zijn, zijn vervaagd. Veel mensen geloven nu dat ‘dragqueen’ synoniem is met ‘trans’, wat in beide richtingen onjuist is.
Trans zijn: een identiteit, geen kostuum
Een transgender persoon ervaart een diepe en blijvende kloof tussen het geslacht dat hem of haar bij de geboorte is toegewezen – op basis van biologische kenmerken – en het geslacht dat hij of zij als het eigen geslacht ervaart. Deze kloof heeft niets te maken met een outfit, een optreden of een voorbijgaande gril. Het is een intieme ervaring die fundamenteel is voor iemands identiteit en losstaat van elk optreden.
De transitie van een transpersoon kan vele verschillende vormen aannemen: sociaal (het aannemen van een nieuwe voornaam, nieuwe voornaamwoorden of een nieuwe dagelijkse stijl), medisch (hormoontherapie, operaties) of beide. Het kan ook zijn dat geen van deze aspecten een rol speelt; sommige transpersonen willen of kunnen geen medische transitie ondergaan, en blijven desondanks net zo trans. Transidentiteit is niet afhankelijk van een operatie, een certificaat of een wijziging in de burgerlijke staat.
Wat betreft terminologie: „transgender“ is tegenwoordig de meest gangbare en inclusieve term. ‘Transseksueel’ is een oudere term, afkomstig uit de medische en psychiatrische context van de 20e eeuw, die door veel transpersonen als pathologiserend wordt beschouwd. Alle transseksuelen zijn transgender, maar niet alle transgenderpersonen zijn transseksueel — het is belangrijk om dit onderscheid in gedachten te houden. Bij twijfel is ‘trans’ of ‘transgender’ in vrijwel elke context geschikt.
Trans zijn is ook geen seksuele geaardheid. Een transvrouw kan heteroseksueel, lesbisch, biseksueel of queer zijn. Haar genderidentiteit en haar seksuele aantrekkingskracht zijn twee volstrekt verschillende zaken. Dit is een van de hardnekkigste — en meest simplistische — misvattingen. Als deze diversiteit je aanspreekt, bieden de transcam-modellen van XloveCam® een breed scala aan profielen voor open en zelfverzekerde interacties.
Crossdressing: zelfexpressie zonder verandering van genderidentiteit
Cross-dressing verwijst naar het dragen van kleding die in de samenleving wordt geassocieerd met een ander geslacht dan het geslacht dat iemand is toegewezen. Een man die zich als vrouw kleedt voor een avondje uit, of regelmatig in zijn privéleven, is aan het cross-dressen. Een vrouw die om soortgelijke redenen bewust een zeer mannelijke kledingstijl aanneemt, doet dat ook.
Wat een cross-dresser fundamenteel onderscheidt van een transgenderpersoon, is dat cross-dressing betrekking heeft op expressie, niet op de kernidentiteit. Een man die zich als vrouw kleedt, identificeert zich over het algemeen altijd als man. Hij ervaart geen discrepantie met het geslacht dat hem bij de geboorte is toegewezen: hij vindt plezier, ontspanning of een vorm van verkenning in het dragen van vrouwenkleding. Dit is noch een pathologie, noch een teken van een transidentiteit. Het centrale concept bij cross-dressing is dat van vermomming of verkenning – een concept dat ontbreekt bij transidentiteit, waar niets tijdelijk of louter kledingtechnisch is.
Crossdressing zegt ook niets over iemands seksuele geaardheid. Heteroseksuele, homoseksuele of biseksuele mannen kunnen zich als het andere geslacht kleden. De verwarring tussen crossdressing en homoseksualiteit is een ongegrond vooroordeel dat blijft bestaan. Bovendien kan cross-dressing af en toe of regelmatig worden beoefend, in het openbaar of privé, openlijk of discreet – er is geen eenduidig typisch profiel.
Ten slotte is het woord „travesti“ in het verleden pejoratief gebruikt, met name als scheldwoord. Sommige mensen geven de voorkeur aan ‘crossdresser’ (een gangbare Engelse term binnen de gemeenschap) of simpelweg ‘iemand die zich in kleding van het andere geslacht kleedt’. Anderen omarmen de term. Zoals zo vaak is het aan elk individu om te beslissen hoe hij of zij zichzelf identificeert.
De dragqueen: een podiumkunst, geen identiteit
Een dragqueen is bovenal een artiest. Ze neemt een bewust overdreven vrouwelijk personage aan – extravagante kostuums, hyperbolische make-up, volumineuze pruiken, torenhoge hakken – als onderdeel van een podiumoptreden. Wat drag kenmerkt, is de artistieke en theatrale intentie: de codes van vrouwelijkheid parodiëren, uitvergroten of ondermijnen om een show te creëren. Overdaad is geen toeval – het is juist de bedoeling.
De meerderheid van de dragqueens bestaat uit cisgender mannen – dat wil zeggen, mannen wier genderidentiteit overeenkomt met het geslacht dat bij de geboorte is toegewezen. Buiten het podium leven ze en presenteren ze zich als mannen. Het dragpersonage is een rol die ze gedurende de voorstelling belichamen – een artistiek alter ego, geen permanente identiteit. Dit is wat een dragqueen duidelijk onderscheidt van een crossdresser (wiens praktijk persoonlijk is en niet noodzakelijkerwijs op het podium plaatsvindt) en van een transgenderpersoon (wiens identiteit niet afhankelijk is van enige voorstelling).
Dat gezegd hebbende: transvrouwen, cisgender vrouwen, non-binaire mensen en mensen van alle geslachten kunnen dragqueens zijn. Drag is een open kunstvorm. Wat het kenmerkt, is de voorstelling en de bewuste keuze voor overdrijving, niet het geslacht van de persoon die het belichaamt. Er zijn ook drag kings – artiesten die een overdreven mannelijk personage aannemen – evenals non-binaire vormen van drag die binaire categorieën doorbreken.
De dragcultuur is diep geworteld in de queer-gemeenschap. Ze vindt haar oorsprong in de New Yorkse ballrooms van de jaren zeventig en tachtig, vrijheidsruimtes die door zwarte en Latino-gemeenschappen in de marge van de samenleving werden gecreëerd. Sinds 2009 heeft RuPaul’s Drag Race deze kunstvorm wereldwijd onder de aandacht gebracht, maar het heeft ook bijgedragen aan de standaardisering van een sterk gezuiverde versie ervan, ver verwijderd van de diversiteit en het radicalisme van haar oorsprong.
Drie realiteiten, één gemeenschappelijke basis
Trans, travestiet, dragqueen: ondanks hun grote verschillen hebben deze drie realiteiten iets wezenlijks gemeen. Ze dagen allemaal, op hun eigen manier en in zeer verschillende mate, de rigide normen uit die de samenleving rond gender heeft opgebouwd. Ze laten zien dat de grenzen tussen mannelijk en vrouwelijk minder ondoordringbaar zijn dan het gezond verstand ons wil doen geloven.
Ze delen ook een gemeenschappelijke geschiedenis van stigmatisering, juridische en medische onderdrukking, en de strijd om zichtbaarheid. Ze door elkaar halen betekent deze geschiedenis uitwissen en de specifieke aard van elke strijd over het hoofd zien. Ze respecteren om wat ze zijn, is een eerste stap naar een iets minder binaire kijk op de wereld.
Als deze werelden je intrigeren en je ze graag wilt verkennen in een volwassen en ondersteunende omgeving, brengt het sexy cam-platform van XloveCam® een breed scala aan profielen samen – trans, queer en meer – voor open en zelfverzekerde interacties.
Veelgestelde vragen
Kan een transpersoon een dragqueen zijn?
Ja, absoluut. Een transpersoon kan drag beoefenen als een kunstvorm, net als ieder ander. Hun genderidentiteit en hun artistieke praktijk zijn twee verschillende zaken. Sommige transvrouwen zijn dragqueens en zijn daar trots op; anderen vinden dat drag stereotypen over vrouwelijkheid versterkt die zij als pijnlijk ervaren. Beide perspectieven bestaan naast elkaar binnen de transgemeenschap.
Heeft cross-dressing iets te maken met seksuele geaardheid?
Nee. Dit is een van de hardnekkigste misvattingen over dit onderwerp. Cross-dressing is een vorm van zelfexpressie via kleding die niets zegt over iemands seksuele of romantische aantrekkingskracht. Een heteroseksuele man kan zich net zo goed in kleding van het andere geslacht kleden als een homoseksuele of biseksuele man. Genderuitdrukking en seksuele geaardheid zijn twee onafhankelijke dimensies.
Wat is een drag king?
Een drag king is het mannelijke equivalent van een drag queen: een artiest die op het podium een overdreven mannelijk personage aanneemt – compleet met een nepbaard, hypermannelijke kleding en overdreven mannelijke maniertjes. Drag kings krijgen aanzienlijk minder media-aandacht dan drag queens, maar hun praktijk is net zo diep geworteld in de queer-cultuur en net zo subversief in haar logica.
Moeten we ‘transseksueel’ of ‘transgender’ zeggen?
‘Transgender’ heeft tegenwoordig in de overgrote meerderheid van de contexten de voorkeur. Het is inclusiever, veronderstelt geen medische transitie en verwijst niet naar de psychiatrische erfenis van de term ‘transseksueel’. Sommige mensen gebruiken nog steeds ‘transseksueel’ om naar zichzelf te verwijzen, en in die gevallen moeten we hun keuze uiteraard respecteren. Maar in het algemene taalgebruik is ‘trans’ of ‘transgender’ de veiligste en meest algemeen aanvaarde keuze.
Kan iemand die non-binair is een dragqueen zijn?
Absoluut. Drag is niet voorbehouden aan binaire mensen. Niet-binaire mensen beoefenen drag op allerlei manieren: ze spelen met mannelijke en vrouwelijke codes, mengen deze, of doorbreken ze bewust. Drag is in feite een van de artistieke domeinen waar de uitdaging van de genderbinariteit met de grootste vrijheid en vindingrijkheid tot uiting komt.
