Mannelijkheid in de Arabische wereld rust op pijlers als eer, bescherming en economische verantwoordelijkheid voor de familie. Deze identiteit is verre van rigide en komt tot uiting in een mozaïek van regionale tradities in het Midden-Oosten. Traditioneel werd mannelijkheid gedefinieerd door de rol van de man als bewaker van de stabiliteit van het huis.
Lange tijd was deze mannelijkheid ook gebaseerd op zelfbeheersing. Op een manier van staan, kijken, het bedwingen van emoties en verlangens. Het mannelijke lichaam, discreet maar aanwezig, legde een stille autoriteit op. Deze spanning tussen controle en verlangen, tussen wat wordt getoond en wat wordt verzwegen, maakte al deel uit van de viriele verbeelding.
Vandaag de dag wordt dit klassieke model geconfronteerd met ingrijpende veranderingen. Snelle verstedelijking, hyperconnectiviteit en veranderende genderrollen, gekenmerkt door de professionele emancipatie van vrouwen. Deze dynamiek schudt de definities van het verleden door elkaar en stelt de essentie van de rol van kostwinner ter discussie.
Dit artikel onderzoekt hoe het concept van mannelijkheid opnieuw wordt vormgegeven, waardoor nieuwe uitingen van identiteit ontstaan.
De culturele fundamenten van traditionele mannelijkheid
De traditionele mannelijkheid was gestructureerd rond kardinale waarden die de sociale waarde en de erkenning door de gemeenschap van een man bepaalden. Deze concepten zijn gebaseerd op een veeleisende gedragscode waarin plicht en persoonlijke integriteit centraal staan.
Eer, bescherming en persoonlijke waardigheid
In het hart van mannelijkheid ligt een persoonlijke ethiek van eer. Deze sharaf (culturele term voor eer) is niet alleen een individuele kwaliteit, maar betrekt de perceptie van de man als een verantwoordelijke actor bij de gemeenschap. Mannelijkheid is dus minder een kwestie van geheime identiteit dan van sociale en morele prestaties. De man is degene aan wie morele autoriteit wordt toevertrouwd in ruil voor zijn totale verantwoordelijkheid om zijn naasten te ondersteunen en te beschermen. Het is een stilzwijgend contract waarin autoriteit ondergeschikt is aan plicht.
Deze verantwoordelijkheid, die lang als een last werd ervaren, kwam ook tot uiting in intimiteit. Een man zijn betekende leren niet toe te geven, zich niet bloot te geven, geen problemen te laten zien. Maar achter deze discipline bestond het verlangen al, beheerst, gekanaliseerd, soms verergerd door de stilte die het omringde.
Deze bescherming wordt belichaamd in een constante waakzaamheid om de fysieke, morele en sociale integriteit van de leden van haar familiekring te waarborgen. Het is de plicht om de Ird (de waardigheid van de vrouw in de breedste zin van het woord) te beschermen die deels de waardigheid van de man zelf definieert. Terwijl de oude benadering elke externe schade koppelde aan schande voor de afstamming, ziet de nieuwe interpretatie deze verantwoordelijkheid als een drijvende kracht voor het vermogen om positief te handelen in de publieke sfeer en te zorgen voor een stabiele omgeving. Tegelijkertijd moet de mens karama (adel, waardigheid) tonen, wat zich historisch manifesteerde in niet aflatende vrijgevigheid en gastvrijheid, symbolen van zijn adel van ziel en vermogen om constructieve sociale macht te doen gelden.
De rol van het lichaam en zelfbeheersing
Viriliteit werd ook gezien door specifieke fysieke en gedragskenmerken. Het mannelijk lichaam werd niet alleen gewaardeerd om zijn fysieke kracht en veerkracht – kwaliteiten die nodig zijn voor veeleisend werk of om de moeilijkheden van het leven aan te kunnen – maar ook als de zetel van emotionele controle. In de traditionele cultuur is de ideale man iemand die noch zwakte, noch overdreven emotie verraadt in het openbaar. Stoïcisme en het vermogen om te verdragen zonder te klagen worden gezien als kenmerken van volwassenheid en innerlijke kracht.
Deze beheersing van het lichaam en de emoties was geen afwezigheid van sensualiteit, maar een uitgestelde sensualiteit. Verlangen was af te lezen aan de lichaamshouding, aan de manier waarop ze de ruimte innamen, aan hun gecontroleerde nabijheid. Een viriliteit die niet zozeer verleidde door tentoonstelling, maar door de spanning die het creëerde.
Bovendien is viriliteit cultureel en historisch verbonden met voortplantingskracht en vruchtbaarheid. Het vermogen om een groot gezin te stichten en te onderhouden was synoniem met mannelijk succes en garandeerde de continuïteit van het geslacht. Deze verwachtingen plaatsen vruchtbaarheid en verantwoordelijkheid voor het nageslacht in het hart van de mannelijke identiteit en onderstrepen de rol van de man in het verankeren van de familie in de tijd.
De eigen identiteit aanpassen aan hedendaagse veranderingen
Vandaag de dag wordt de traditionelemannelijke identiteit, waarin de figuur van de exclusieve kostwinner en enige beschermer centraal staat, opnieuw samengesteld in het licht van economische en maatschappelijke realiteiten die de fundamenten van de mannelijke eer en autoriteit hebben veranderd. Deze veranderingen zijn geen bron van verval, maar eerder een katalysator voor modernisering.
Wanneer dit traditionele evenwicht begint te wankelen, is het niet alleen de sociale orde die wankelt, maar ook de mannelijke intimiteit. Er ontstaat twijfel. En daarmee ook een nieuwe vorm van verlangen, die minder gaat over dominantie dan over aanwezig zijn, luisteren en aandacht hebben voor anderen.
De positieve herdefiniëring van de rol van kostwinner
Economische uitdagingen, zoals de structurele werkloosheid in veel landen, raken de oude definitie van de mannelijke identiteit. Historisch gezien was de rol van economische kostwinner het fundament van de mannelijke autoriteit. Het onvermogen om een stabiele baan te vinden of in het eigen levensonderhoud te voorzien is echter geen bron van frustratie, maar zet aan tot een positieve en diepgaande reflectie op de aard van succes.
Deze realiteit dwingt mensen om hun waarde te herdefiniëren voorbij het materiële prisma. Het dwingt hen om andere vormen van bijdrage aan familie en maatschappij te ontwikkelen en te waarderen: mentorschap, emotionele steun, niet-monetaire vaardigheden of betrokkenheid bij de gemeenschap. Professioneel succes is niet langer de enige maatstaf voor viriliteit; het gaat nu om het vermogen om zich aan te passen, te innoveren en integriteit te behouden ondanks economische beperkingen.
De opkomst van nieuwe, evenwichtige partnerschappen
De spectaculaire stijging van het opleidingsniveau van vrouwen en hun succesvolle integratie op de arbeidsmarkt zorgen ervoor dat de gevestigde orde van de seksen op zijn kop wordt gezet. Wanneer de vrouw of zus een onmisbare financiële steun wordt, stelt dit niet de mannelijkheid op zich ter discussie, maar wel de starheid van de traditionele hiërarchie.
Deze veranderingen dwingen mannen om van een dominantiemodel over te stappen op een rechtvaardiger, moderner model van huiselijk en echtelijk partnerschap. Onderhandelen over familieruimte, het delen van huishoudelijke taken en financiële medebeslissing worden de nieuwe norm. Mannelijkheid vindt nieuwe kracht in dit vermogen om samen te werken, te luisteren en verantwoordelijkheden te delen, wat het gezinsleven verrijkt en mannen in staat stelt om dimensies van hun identiteit te verkennen die vroeger aan vrouwen voorbehouden waren, zoals emotionele intimiteit en ouderlijke investering.
In dit nieuwe evenwicht verandert de taal van de verleiding. Het hangt niet langer alleen af van positie of rol, maar van het vermogen om te delen, te dialogeren, jezelf emotioneel beschikbaar te stellen. Verlangen ontstaat in uitwisseling, in wederzijdse erkenning, in een subtielere maar diepere spanning.
Verrijking door individualisering en authenticiteit
Buiten de huiselijke sfeer ontstaan er meer diverse en genuanceerde mannelijke expressies in culturele en digitale ruimtes, wat duidt op een verlangen naar authenticiteit en individualisering.
Afwijzing van soberheid en zelfexpressie
De ontwikkeling van nieuwe esthetische expressies – variërend van dandyisme tot meer vloeiende kleding – breekt met de soberheid en het conformisme die ooit door het mannelijke ideaal werden geëist. Deze trends moedigen individualisering aan, waardoor mannen hun stijl en expressie kunnen kiezen zonder bang te hoeven zijn om beoordeeld te worden op hun mannelijkheid. Sociale media en artistieke platforms bieden ruimtes om te experimenteren en de diversiteit van smaken en identiteiten te vieren.
Deze nieuwe vrijheid zorgt er ook voor dat het mannelijk lichaam zich anders kan laten zien. Minder rigide, minder opgesloten in een enkele rol. Stijl, allure en lichaamstaal worden manieren om verlangen uit te drukken. Een mannelijkheid die vloeiender, bewuster en vaak verontrustender is.
De acceptatie van mannelijke kwetsbaarheid is misschien wel het krachtigste tegengeluid voor deze transformatie. Door de culturele vraag naar stoïcisme en onwankelbare kracht te ontmantelen, ontdekken mannen kracht in emotionele eerlijkheid. In staat zijn om je twijfels te tonen, je angsten te delen en je genegenheid te uiten wordt nu niet gezien als een zwakte, maar als een teken van psychologische volwassenheid en authenticiteit.
Ten slotte maakt de verbreding van de definitie van wat het betekent om een man te zijn in de hedendaagse cultuur een bredere, meer inclusieve en tolerante mannelijke identiteit mogelijk, die de moed van verschillen eert.
Misschien ligt de sterkste erotiek vandaag de dag wel in deze mannelijkheid in transitie. Een mannelijkheid die niet langer wil bewijzen, maar wil voelen. Een mannelijkheid die wanorde, onzekerheid en soms zelfs kwetsbaarheid accepteert als een integraal onderdeel van verlangen.
De Arabische mannelijkheid bevindt zich definitief op een beslissend kruispunt, waar de spanningen tussen traditie en moderniteit een diepgaande heruitvinding genereren. De ineenstorting van de rol van exclusieve kostwinner in het licht van de economische realiteit en de integratie van vrouwen in de publieke sfeer hebben het historische mannelijke model gedwongen om zichzelf op een constructieve manier opnieuw samen te stellen.
Digitale ruimtes, nieuwe vormen van culturele expressie en het verlangen naar authenticiteit zorgen nu voor een transformatie die in wezen een immense verrijking is. Dit proces, hoewel complex en veeleisend, leidt tot het ontstaan van een meer diverse, affectieve, aanpasbare en volwassen mannelijke identiteit.
